فلسفهء عملى . در مكنون . فقير دهلوى ، مير شمس الدين ( 1115 - 1183 ق / 1703 - 1769 م ) . پدرانش سنى بوده و خود شيعى شده است . نخست « مفتون » تخلص داشته است : مدتى داشت مرا قحبهء دنيا « مفتون » * - آخر كار « فقير » شه مردان گشتم . حماسهء دينىست ، مثنوى در داستان « مليكه » دختر « قيصر روم » كه بعدها « نرجس خاتون » خوانده شده ، با امام حسن ( ع ) ( د 260 ق / 874 م ) و زايش حضرت مهدى ، كه در پيرامون 1100 بيت به سال 1169 ق / 5 - 1756 م ( و نه آن‌چنان كه اته 1220 ق گفته ) به انجام رسانده است : به تاريخش اگر ميل شما راست * - بگويم مثنوى مشكبار است : « قيصر روم » مىخواست دخترش « مليكه » را به همسرى پسرعموى دختر درآورد ، ولى به علت تندباد سختى به‌جاى آوردن مراسم بهم مىخورد . همان شب مليكه امام حسن عسكرى را در خواب مىبيند و دل به وى مىبندد . شبى ديگر حضرت فاطمه را در خواب ديده اسلام را مىپذيرد . امام در خواب به وى مژده مىدهد كه مىتواند در جنگ كه در آيندهء نزديك ميان سپاه پدرش قيصر و مسلمانان رخ مىدهد خود را ، در ميان اسيران به سپاه مسلمانان برساند . و چنين مىگردد ، و مليكه خود را با اسيران به بغداد مىرساند ، و امام نقى ( ع ) با نامه‌اى كه به زبان رومى نوشته بود « بشير بن سليمان » را براى خريد نرجس خاتون ( همان مليكه ) به « بغداد » فرستاده ، نرجس را به « سامره » آورده به همسرى فرزندش امام عسكرى درآورده و از آنان حضرت مهدى ( ع ) و غيبت آفريده مىگردد . براى نشانى و نمونه ، در وصف زيبايى مليكه : فروزان چهره چون قنديل ترسا * - مسلسل زلف بر شكل چليپا - بناگوشش چو صبح نوبهاران * - خم زلفش چو شام روزه‌داران و در توصيف جنگ : بهم خورد آن دو بحر پرتلاطم * - كنار عافيت شد در ميان گم - شفق‌گون گشت از خون ، خاك ميدان * - زمين شد پرهلاك از سم اسبان . آغاز : تو پيدايى بهر چيزى كه پيداست * - تو بينايى بهر چشمى كه بيناست . مشترك 8 / 1105 ( 1 نسخه ) ، همانجا 10 / 304 ( نامش ) ؛ نسخه‌ها 4 / 2809 ؛ ذريعه 8 / 73 ، همانجا 19 / 176 « مثنوى . . . » ، همانجا 9 / 842 « ديوان . . . » ، همانجا 22 / 401 « منتخب در مكنون » ؛ گلچين معانى ، حماسه‌هاى دينى ، آستان قدس 7 / 319 ؛ فرهنگ سخنوران 452 « فقير . . . » . آصفيه 3 / 63 ؛ اته 1710 ؛ محمودآباد 359 ( 3 نسخه ) ؛ مرآت العلوم 2 / 65 ؛ نوشاهى ، انجمن 153 كه تاريخ ؟ 1268 ق آمده است . در المنثور . جودى تبريزى ، وى جز ملا ستار « جودى » تبريزىست ، كه مرثيه‌هاى او به تركىست . و جز جودى خراسانى ( ذريعه 5 / 286 ) مىباشد . ذريعه 8 / 75 ؛ مشار 2 / 2102 ؛ دانشمندان آذربايجان 100 . در منظوم . حاج سيد على اكبر فرزند محمد تبريزى . تاريخ كوتاه 14 تن پاك است . مشار 2 / 2102 ( چ . مجلد 1 ، تبريز 1370 ق ) . دره . جمال الدين ميثمى عراقى تهرانى ، زاده پيرامون 1290 ق فرزند شيخ محمد تقى فرزند محمود . سوگوارىست در 61 « مجلس » كه در 1349 ق به انجام رسيده . ذريعه 8 / 88 .